महालक्ष्मी मंदीर

श्री महालक्ष्मीच्या वास्तव्याने पावन झालेल्या करवीर नगरीतील कोल्हापूरचे प्राचीन महालक्ष्मी मंदिर.

Mahalaxmi-Annapurna-small

Mahalaxmi-Annapurna-small

धार्मिक महत्त्व :-
सर्वस्याद्या महालक्ष्मीचे हे वास्तवाचे स्थान (सर्वसाद्या म्हणजे सर्व जगताचे आद्य) सर्वस्याद्या महालक्ष्मी म्हणजेच अंबाबाई होय. त्यामुळे देवी भक्तांसाठी हे अत्यंत पुज्य तीर्थक्षेत्र आहे. त्यामुळेच या तीर्थक्षेत्राला दक्षिण काशी असेही म्हणतात. श्री ब्रह्मदेवाच्या कालगणनेतील चौथ्या कल्पात, ज्या कल्पाचे नाव शिवालय कल्प असे होते, साक्षात भगवान शंकर व पार्वतीदेवीने या तीर्थक्षेत्रात वास्तव्य करुन येथे साधना व उपासना केली असे करवीर महात्म्य सांगते.
हे स्थान शक्तीपीठ म्हणूनही गणले जाते. दक्ष राजाची कन्या सती हिने स्वत:च्या पित्याच्या इच्छेविरुध्द भगवान शंकराशी विवाह केला. तिचा विवाह सर्वेश्‍वर्य संपन्न भगवान विष्णुंबरोबर करण्याची तिच्या पित्याची म्हणजेच दक्षाची इच्छा होती. त्यामुळे तो ठाईठाई भगवान शंकरांचा अपमान करु लागला. एकदा दक्षाने मोठा यज्ञ आरंभीला व त्या यज्ञासाठी भगवान शंकरांशिवाय सर्व देव-देवतांना आमंत्रण दिले. आमंत्रण नसल्यामुळे भगवान शंकर तेथे गेले नाहीत, परंतु पित्याने सुरु केलेल्या यमात सहभागी होण्यासाठी सती मात्र तेथे गेली. त्याठिकाणी सतीला पाहताच दक्षाने तिची व भगवान महादेवांची निंदा व अपमान करण्यास सुरवात केली. अखेरीस ती निंदा व अपमान सहन न झाल्याने सतीने यज्ञकुंडात उडी मारुन देहत्या केला. ही वार्ता भगवान शंकरास समजताच ते अत्यंत क्रोधीत झाले व त्यांनी आपल्या जटा पृथ्वीवर आपटून त्यातून गण व भैरव निर्माण केले. या गण व भैरवांनी दक्षाच्या यज्ञाचा ध्वंस केला व दक्षालाही ठार मारले. त्यानंतर शंकर तेथे पोहोचले. त्यांनी सतीचे ते अर्धवट जळलेले शव आपल्या हातात उचचले व ते दु:ख वेगाने आकाशात सैरावैरा भ्रमण करु लागले. त्यामुळे अखंड ब्रह्मांडात प्रलयाची स्थिती निर्माण झाली. त्यावेळी भगवान विष्णुंनी आपल्या चक्राने सतीच्या देहाचे तुकडे केले. ते तुकडे ज्या ठिकाणी पडले त्या ठिकाणी शक्तीपीठे निर्माण झाली. करवीर क्षेत्रात सतीचे त्रिनेत्र
पडले, त्यामुळेच हे पीठ अत्यंत जागृत आहे अशी भक्तांची भावना आहे.
याठिकाणी महालक्ष्मीचा त्रिगुणात्मिका स्वरुपात वास असल्याने या मंदिरामध्ये महालक्ष्मी बरोबरच महाकाली व महासरस्वती यांचेही अधिष्ठान आहे.

पौराणिक महत्त्व :
करवीर तीर्थक्षेत्राचे वर्णन अनेक पौराणिक ग्रंथात आढळते. त्यामध्ये प्रामुख्याने देवी उपासनेची महती सांगणार्‍या श्री देवी भागवतात या स्थानाचा उल्लेख दिसतो. या ठिकाणी महर्षी अगस्ती व त्यांची पत्नी लोपामुद्रा यांनीही अनेक वर्ष तप केलेल्याचा उल्लेख श्री पद्मपुराणात येतो
महाभारतामध्येही या क्षेत्राचा उल्लेख आहे. धर्मराजाच्या राजसुय यज्ञामध्ये सर्व पांडव दिग्विजय करण्याकरिता विविध देशांना गेले. त्यावेळी सहदेव कराड व करवीर भागात येऊन गेल्याचा उल्लेख महाभारतात आहे व हे सप्रमाण सिद्ध झाले आहे. महाभारतात या भागाच उल्लेख कुंतलदेश म्हणुन आला आहे असे जाणकार सांगतात. त्याचप्रमाणे कालयवन नावाच्या असुराने द्वारकेवर स्वारी केल्यानंतर त्याला द्वारकेपासून दुर करण्याकरिता श्रीकृष्ण हे द्वारकेमधून बाहेर पडले व त्यांनी त्यांच्या मार्गक्रमणात काही काळ करवीरात वास्तव्य केले असाही उल्लेख आहे.
महाराष्ट्रात देवीची साडेतीन शक्तीपीठे प्रसिध्द आहेत
कोल्लापूरम महास्थानं यत्र लक्ष्मी सदा स्थिता|
मातु: पुरुं द्वितीयं च रेणुकाधिष्ठी तं| तुळजापुर तृतीयं स्यात सप्त श्रुग तथैव च॥
वरील वर्णनाप्रमाणे कोल्हापूरची अंबाबाई हे पुर्ण पीठ व आद्य शक्तीपीठ आहे. दुसरे माहुरची रेणुका माता, तिसरे पीठ तुळजापुरची तुळजाभवानी तर सप्तशृंगीची देवी हे अर्धपीठ म्हणून ओळखले जाते.

  • Rizwan Ul Haq

    Amazing,…
    I was checking continuously this blog and I am impressed! Very useful
    information particularly the last part
    Thanks dude

    gatwick to w2 |
    luton to w2

Powered By Indic IME